Hoofdstuk A, Restauratie en Renovatie definities

Restauratie

Wolters' handwoordenboek restauratie:
    v -s herstel van vroeger toestanden

Dikke Van Dale restauratie:
    Het restaureren, herstel in de vroegere toestand, vooral van bouwwerken met             kunsthistorisch waarde en kunstvoorwerpen.

Monumentenzorg, restauratie:
    Al die werkzaamheden, die het monumentale casco en eventuele bijzondere
    monumentale elementen van in- en exterieur weer in goede staat terugbrengen en
    die het normale onderhoud te boven gaan.

Alle definities hebben ongeveer dezelfde strekking. Het terug brengen van de oude luister. Of je echter die zogenoemde oude luister mag herstellen door ontbrekende elementen weer terug te brengen is niet geheel duidelijk. Het op die manier 'herstellen' is daarom ook een van de punten waarover enige frictie kan ontstaan bij monumentenorganisaties, architecten en burgers. Bij een restauratie kan gekozen worden voor het herstellen van een pand in een bepaalde tijd periode als de in de loop der jaren toegevoegde bebouwing de samenhang van het pand verstoord. Meestal wordt dan gekozen voor de meest duidelijk zichtbare tijds-, stijlperiode als bindend te bepalen. Een ontbrekende deurpost, dakkapel of andere kleinere ontbrekende elementen worden in oude stijl nagemaakt. Grote ontbrekende delen [een a-symmetrische gevel, een missende bebouw vleugel] worden meestal niet hersteld Dit namaken is chronologisch gezien heel onlogisch. Zoals eerder vermeld zijn de meeste monumentale gebouwen door de jaren heen aangepast, kregen een andere functie, of men wilde gewoonweg mee gaan in de moderne tijd door 'populaire' elementen toe te voegen of originele elementen compleet te vervangen door nieuwe. [een goed voorbeeld zijn de verschillende soorten klassieke gevels op 'grachtenpanden' onder invloed van de stromingen in de architectuur zijn deze vaak samen met de kroonlijsten aangepast of veranderd, trapgevels worden halsgevels, halsgevels worden versoberd tot klokgevels] Het tegenovergestelde van de 'imitaties', het integreren van moderne architectuur stromen in de monumentale panden stuit weer op veel weerstand. Eén moderne deur of nieuw venster in een pand en niemand kijkt raar op als de term cultuurbarbaar in dezelfde zin wordt gebuikt als de naam van de restauratie architect. Volgens de officiële betekenis is er geen sprake meer van restauratie bij het toevoegen van nieuwe elementen in plaats van het in de oude luister herstellen. Ook de term 'in vroeger toestand' zorgt voor onduidelijkheid. Want voor veel van de tegenwoordig monumentale panden zijn er meer dan een enkele 'originele toestand' te bepalen. In de loop der tijden is er verbouwd, toegevoegd, verwijderd of vernietigd door brand, oorlog of natuur invloeden. De vraag of een niet meer bestaand deel kan worden toegevoegd bij restauratie is daarom nog aanwezig. Restauratie is tegenwoordig [mede door krimpende subsidie budgetten] door de monumentendienst veranderd van betekenis. De rigoureuzere restauratie van vroeger heeft plaats gemaakt voor een ingetogenere manier van werken. Ten werking treden van de eerste monumenten wet in 1961 werd er volop gerestaureerd, oude stadswallen en forten werden plots grondig aangepakt en toonaangevende panden in oude luister hersteld. Vergeten werd echter dat eenmaal gerestaureerde objecten ook onderhoud vergen. Nu de rijksdienst inmiddels veel meer doet dan het behouden van het cultureel erfgoed is het accent komen te liggen op 'behouden door onderhouden' Een restauratie [met rijksgelden uit subsidie regelingen] moet behoud als hoofd doel hebben. Een definitie van restauratie zal daarom tegenwoordig eerder een volgende strekking hebben:

Restauratie:
    Het behouden van het aanwezige monumentale erfgoed en het daarvan herstellen in     oude luister met zo min mogelijk financiële middelen.

Gelukkig is het niet zo dat eigenaren van monumenten nu altijd diep in eigen zak moeten tasten voor een restauratie dankzij subsidie mogelijkheden op verschillende onderdelen. Het is wel zo dat de subsidies tegenwoordig vooral bestemd zijn voor gevel renovaties en alle werkzaamheden die aan het casco moeten gebeuren. Hoewel restauratie natuurlijk nog de officiële 'woordenboek betekenis' blijft hebben is het door de Rijksdienst Monumentenzorg wel veranderd en deze zal weer veranderen als de manier van restaureren veranderd. Onderhoud In de praktijk zal er veelal sprake zijn van een combinatie. Die van restauratie en onderhoud.

Onderhoud:
    Het in goede staat houden van (delen van) het monument.

Het gaat daarbij vooral om het herstel van o.a. dakbedekkingen, goten en afvoeren, het schilderwerk en het glaswerk. Ook het klein herstel aan muren, gewelven en kappen valt hieronder, bijvoorbeeld het herstellen van een deel van het voegwerk Delen van monumenten zullen gerestaureerd worden. Andere delen kunnen met eenvoudiger onderhoud weer jaren vooruit.

Renovatie

Wolters' handwoordenboek, Nederlands, Koenen Re-no'va-tie v -s
    Door ingrijpende verbouwing weer bewoonbaar maken van een huis of stadswijk;     rehabilitatie, vernieuwbouw, vernieuwing 

Dikke Van Dale:

Re-no'va-tie:
    Hernieuwing, vernieuwing, herstelling In het bijzonder: aanpassing van een woning     aan de tegenwoordige eisen van elementair woongenot, synoniem vernieuwbouw    Renoveren:
    hernieuwen, vernieuwen, verbeteren, herstellen, m.b.t woningen                                      woonwijken het weer in goede staat brengen en ze voorzien van modern woongerief

Het bedrijfspand van De Telegraaf werd in 1927 ontworpen door J.F. Staal en G.J. Langhout. In 1930 werd de bouw voltooid. Het gebouw heeft een afzonderlijk gefabriceerde onderbouw van gewapend beton waarop het betonskelet van de met donkere baksteen beklede bovenbouw rust.

Renovatie is een minder beladen term dan restauratie. Pas als het een renovatie van een monument betreft zijn de lading en meningsverschillen meteen weer terug. Het aanpassen van gebouwen aan de moderne eisen is overigens wel eenvoudiger zolang aanpassingen aan de buitenzijde niet nodig zijn. Veranderingen aan kozijnen, dak of gevel worden niet gewaardeerd door monumentenzorg. Gelukkig zijn de meeste renovaties aan woonhuizen uit te voeren zonder de buitenzijde aan te tasten, het gaat hier dan om veelvoorkomende renovaties als:

- vernieuwen badkamers en toiletten
- vernieuwen van keukens
- vernieuwen van de installaties
- aanpassen van de indeling [minder, maar grotere ruimtes, valt vaak onder verbouwingen]
- [zie programma van eisen renovatie in bijlagen om een goed beeld te krijgen van de manier     van renoveren]

Voor particuliere woningverbetering is er ook een uitgebreide subsidie regeling. Om hier gebruik van te maken zijn onder andere de volgende punten van belang: 

- De werkzaamheden mogen pas worden uitgevoerd na vaststelling van het definitieve plan voor blokverbetering en na goedkeuring van de subsidieaanvraag door de gemeente.
- Na de opknapbeurt moet de woning minimaal 15 jaar vrij zijn van groot onderhoud.
- Het werk moet door een erkende aannemer worden uitgevoerd. Dat houdt in dat de             aannemer bij de Kamer van Koophandel dient te zijn ingeschreven onder "Burger- en         Utiliteitsbouw".
- De investering per woning moet minimaal fl 5.000,- bedragen.
- De verbeteringen moeten sober en doelmatig worden uitgevoerd.
- De woning moet goed onderhouden worden na de verbeteringen. Er moet een onderhoudsplan worden opgesteld.
- Woningen waar maximaal 5 kamers met een redelijke huur (puntentelling) worden verhuurd. Als er meer dan 5 kamers worden verhuurd, wordt voor deze woning geen subsidie verstrekt.

Pakhuis De Zwijger, Oostelijke Handelskade 21, werd in 1933/34 gebouwd. Het ontwerp in stijl van het Nieuwe Bouwen, door J. de Bie Leuveling Tjeenk en K. Bakker Het pand is uitgevoerd in gewapend beton maar om technische problemen, zoals die bij het pakhuis Afrika, te voorkomen werden de betonnen gevelwanden bekleed met halfsteens muren

Uit deze eisen blijkt dat ook bij renovatie het accent is komen te liggen op onderhouden en behouden. Sober en doelmatige renovatie en verplichte onderhoudsplanningen zijn ideale manieren om toekomstige investeringen zo laag mogelijk te houden. De renovatie moet het achterstallig onderhoud in een keer wegwerken en zo voor langere tijd kunnen voldoen met periodiek onderhoud. Het is belangrijk op te merken dat in geval van verwaarlozing na de renovatie de subsidie verlener zelfs het recht heeft de verleende subsidie terug te vorderen. Bij kantoorgebouwen worden renovaties ingewikkelder. Door de kantoorfunctie worden er namelijk een aantal eisen gesteld aan de gevel.

[Voor meer detail over de functie eisen van een kantoorruimten zie hoofdstuk: ARBO en Bouwbesluit.]

Deze eisen zorgen er voor dat vooral ramen moeten worden aangepast om aan energie eisen te voldoen. Er zijn maar weinig kantoorpanden op de monumentenlijst die van oorsprong een kantoor functie hebben. Het overgrote deel is herbestemd als kantoorpand waardoor een ingrijpende renovatie noodzakelijk is geweest . De meeste monumenten die van oorsprong een kantoorfunctie hebben bevinden zich in de 'nieuwe monumenten' categorie. Een van de kenmerken van de nieuwe monumenten [vaak de 'het nieuwe bouwen ook wel de Nieuwe Zakelijkheid of het Functionalisme genoemd] is het toepassen van slanke stalen kozijnen, beton en zuiver functionalistische. Deze kunnen bijna alleen worden aangepast aan de nieuwe eisen voor een kantoorfunctie door een grondige verandering in uiterlijk.

Het walkantoor op steiger nummer 10 werd in 1932 in opdracht van de directie van de West-Frieslandlijn gebouwd door de veelzijdige architect J. de Meijer. Het kantoorgebouwtje met afmetingen van 6,65 bij 15,70 meter moest werkruimte bieden aan acht tot maximaal twaalf personeelsleden.